Ale tekst nam się rozrasta, jak temat na imprezie po trzecim kielonie.

Bo z boku wjeżdża nowy boss: dopamina. Ta z koki i ta z TikToka. Ta, która rozlewa się dzieciakom w głowie w tempie 240 fps, scroll za scrollem, level za levelem.

Narkotyk w kieliszku i dopamina na ekranie.

Wyobraź sobie, że lądujesz w obcym mieście, o czwartej rano, z kacem i telefonem w ręce. Migają ci powiadomienia, TikTok już krzyczy, że masz zaległe lajki, a ty nawet nie pamiętasz, jak się tu znalazłeś. W barze naprzeciwko koleś sączy piątego browara. Legalnie. Obok nastolatek od czterech godzin scrolluje patostreamy. Też legalnie. A w telewizji jakiś polityk opowiada, że marihuana to zagrożenie dla młodzieży.

To nie Matrix, to Polska A.D. 2025.

Alkohol? Święty Graal kapitalizmu. Sprzedajemy go jako kulturę, jako folklor. Dorzucamy do wesela, do Wigilii, do pogrzebu. Jest wszędzie. Zabija cicho, metodycznie, z uśmiechem sponsora na festynie. Marihuana? Demonizowana, choć nauka mówi jasno: mniej uzależniająca, mniej agresywna, mniej toksyczna. Ale władza nie czyta badań. Władza słucha akcyzy.

A dzieci? Dzieci toną w dopaminie. Scroll za scrollem, story za story. YouTube, TikTok, Insta — neurobiologiczny rollercoaster w kieszeni. 240 FPS rozwałki emocjonalnej. Gdyby to była heroina, to byśmy zamykali rodziców. Ale że to telefon, to dajemy w prezencie na komunię.

Pora się obudzić. Wciągnąć powietrze nosem, rozejrzeć się i zapytać: kto tu kogo robi w chuja?

Alkohol. Legalny, dostępny na wyciągnięcie ręki, często utożsamiany z kulturą i świętowaniem. Jednocześnie to substancja, która rocznie odpowiada za miliony zgonów i niezliczone tragedie rodzinne. Porównajmy to z marihuaną – w wielu krajach wciąż nielegalną, choć badania naukowe konsekwentnie wskazują na jej znacznie mniejszą szkodliwość. Czyż to nie jest groteska? Hipokryzja ta sięga jednak znacznie głębiej, a na horyzoncie pojawia się nowe, przerażające zagrożenie – uzależnienie od dopaminy generowanej przez smartfony, szczególnie u dzieci. Podczas gdy potępiamy kokainę i LSD jako "wielkie zło", ładujemy naszym pociechom średnio ponad cztery godziny dziennie internetowej dopaminy, ignorując niszczycielski wpływ na ich psychikę. Czyż nie nadszedł czas, by na nowo zdefiniować, co naprawdę jest szkodliwe i dlaczego tak bardzo oszukujemy samych siebie?

Ucieczka od rzeczywistości: wersja 1.0 i 2.0

Kiedyś człowiek brał LSD z szamanem albo jadł grzybki w Peru, bo chciał zajrzeć w głąb siebie. Potem pojawił się alkohol, środek na ucieczkę od rzeczywistości, podany w butelce po cenie z akcyzą. Dziś mamy wersję 2.0: scrollowanie dopaminowych jackpotów z TikToka, z YouTube’a, z patostreamów.

Marihuana? W porównaniu z tym to relikt spokojnego buntu. Spokojnego kontaktu z naturą i z samym sobą. Legalizacja? Gdzie tam. Jeszcze ktoś by zaczął myśleć, zamiast konsumować.

Od pradawnych rytuałów do współczesnych zakazów: Kiedy zgubiliśmy drogę?

Wróćmy do początków. Zanim Zachód wymyślił prohibicje i całe to religijno-biznesowe domino, ludzie siedzieli przy ogniskach, zlizując halucynogeny z korzeni albo pijąc ayahuascę pod okiem szamana. To nie było jebane „ćpanie” — to była ceremonia, wspólnota, eksploracja duszy. Tam nie było miejsca na samotne tripy do zajechania układu nerwowego — był śpiew, taniec i opowieść. Był sens.

A potem przyszła cywilizacja białego człowieka. W garniturze, z katechizmem i kodeksem karnym. I postanowiła, że niektóre stany świadomości są nielegalne. Nie dlatego, że szkodliwe.

Dlatego, że były nie do skontrolowania. Bo nie da się opodatkować wizji Boga, nie da się sprzedać tripu w pudełku z logo. Więc zakazali.

Zrobili to z butą handlarza, który wie, że jego wódka będzie się lała bez względu na to, ilu ludzi od niej umrze. Bo wódka nie budzi pytań. Wódka nie kwestionuje autorytetu. Wódka tylko przytępia. A marihuana? Może kogoś skłoni do myślenia. Może ktoś przestanie zasuwać jak chomik w kołowrotku. Więc nie, marihuana nie może być legalna. THC to herezja — zagrożenie dla systemu.

A że alkohol niszczy? Że prowadzi do marskości, przemocy, rozpadów rodzin? Nieważne. Ważne, że płaci. Że lobby działa. Że naród upity to naród cichy. To się opłaca.

A ty dalej myślisz, że chodzi o zdrowie?

Historia zakazów: kiedy straciliśmy kontrolę nad świadomością

Pytanie brzmi: kto i kiedy uznał, że pewne stany świadomości są niedozwolone?

Zakaz myślenia o śmierci (zakaz metafizyki), zakaz psychodelików, zakaz THC... ale jednocześnie legalna benzodiazepina, hektolitry wódy, benzynka do nosa i dopamina z ekranu?

Wszystko, co sprzyja samotnej ucieczce, niezakłóconej refleksją i zorganizowaną wspólnotą, jest mile widziane. Wszystko, co mogłoby wytworzyć poczucie połączenia i oporu, jest niebezpieczne.

Alko vs THC: co mówi nauka, co mówi skarbówka

Alkohol niszczy ciało, umysł, relacje. Uzależnia szybciej niż marihuana, powoduje agresję, przemoc domową, zgony na drogach. THC? Głównie relaksuje.

Ale alko to podatki, lobby, tradycja. Marihuana to potencjalne pytania o wolność, granice państwa i nowe modele społeczne. No i hajsiwo dla czarnorynkowych bossów.

Dopaminowy kataklizm: dzieci w internecie

I tu dochodzimy do niezamierzonego clue. Tekst naprawdę miało być o tym, że gandzia jest fajniejsza niż alko i na chillu można je zamienić… Ale poziom zjebania dyskusji o psychice jest duuuużo większy.

Polska AD 2025, Komisja do Spraw Dzieci i Młodzieży, Komisja Cyfryzacji, Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii.

Prezentacja raportu z monitoringu obecności dzieci i młodzieży w internecie
– przedstawiają: członek Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, Prezeska Fundacji „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa”, Prezes Polskich Badań Internetu, Prezes Gemius.
Rozpatrzenie informacji na temat bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w internecie
– referują: Minister Cyfryzacji, Minister Edukacji, Minister Sprawiedliwości, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Komisja polityków, komisja Mety i Google. Komisja o rzekomym bezpieczeństwie dzieciaków. O zdrowiu psychicznym. Komisja o ludziach, którzy nie są jeszcze w przestrzeni do uzależnienia i odwyku. O tych, których chronić musimy za wszelką cenę. Komisja, która powinna być o tym jaką masakrę w głowach dzieci - i dalej: w naszym społeczeństwie - odpierdalają big techy. No i padło kilka zdań, które powinny trafić na wszystkie paski informacyjne:

"Meta nie ma polityki ochrony dzieci, bo uznaje, że dzieci <13 nie korzystają z ich usług" — powiedziała przedstawicielka firmy.

Co? W Polsce dzieci siedzą średnio ponad 4 godziny dziennie przed ekranem smartfona. Treści? Przemocowe, seksualne, patostreamerskie. A politycy? Poklepują bigtech po pleckach. Dziękują im za "współpracę".

"To nie jest łatwa sytuacja dla przedstawicieli platform technologicznych..." — Wiceminister Cyfryzacji RP.

To śmiech przez łzy. Zamiast chronić dzieciaki, robimy PR Google i Mety.

Zresztą co ja tu będę się rozpisywał…

Pytania?

• Dlaczego najbardziej szkodliwy narkotyk — alkohol — jest legalny?

• Dlaczego dopamina z telefonu jest w porządku, mimo że rozwala dzieciom mózgi?

• Dlaczego boimy się wspólnotowego doświadczenia psychodelicznego bardziej niż samotności w ekranie?

Prawdziwe pytanie brzmi: kto ma prawo decydować, jakim stanom świadomości dajemy przestrzeń, a jakim nie?

W tym świecie dzieci mają dopaminę z TikToka, dorośli zapijają depresję i scrollują newsy jak slot machine. Legalizacja marihuany? To temat zastępczy wobec prawdziwej wojny: o kontrolę nad umysłem.

My jesteśmy gdzieś pośrodku. Na kacu, przed ekranem, z dzieckiem obok, które patrzy, jak uciekamy od rzeczywistości, której nikt nie chce widzieć na trzeźwo.

I tak, wiem. Wiem, że ten tekst miał być o legalizacji marihuany. O jednym z wielu absurdów legislacyjnych, o porównaniu dwóch substancji i ich wpływie na społeczeństwo. A skończył się jak rozbity film — jazda po bandzie od rośliny do scrolla, od THC do TikToka.

To nie jest przypadek. To nie przypadek, że w głowie mi się to wszystko połączyło. Bo ten łańcuch skojarzeń to nie defekt — to symptom. Symptom tego, że gdzieś głęboko wiem — czuję — że ktoś mi mówi, co mogę, a czego nie. Ktoś wycina mi z życia to, co było częścią natury, wspólnoty, duchowości. I zostawia zamiast tego wódkę i feed z YouTube'a. I to wszystko, co na pierwszy rzut oka wygląda jak głupia teoria spiskowa, kończy się jednym skojarzeniem: że jebane koncerny alkoholowe i big techy mają wszystko w dupie. Że korumpują świat. Że niszczą psychikę naszych dzieci. I naszą. I robią to z uśmiechem, który mówiąc nam „to dla waszego dobra”, powoli odcina nas od czucia, od myślenia, od bycia sobą. Na kacu, przed ekranem, z dzieckiem obok, które patrzy, jak uciekamy od rzeczywistości, której nikt nie chce widzieć na trzeźwo.

Nie sprawdziłem rano żadnych wiadomości. Ostatnio tak mam. Zrezygnowałem z codziennej porcji katastrof i głupoty. To był wybór sanitarny – zbliżałem się nie do depresji, ale do tej drugiej granicy. Ostatecznej. Mimo to, nawet bez informacji, stres i tak mnie dopadał. Wnikał przez skórę. Zasysał się jak dym z papierosa, którego nikt nie zapalił.

W południe walczyłem z tym napięciem na stacji benzynowej, gdzie próbowałem kupić tylko kawę. Tylko kawę, ale wyszedłem z batonikiem, gazetą, propozycją hot-doga i reklamą kredytu konsumpcyjnego. Brakowało tylko apteczki z marihuaną medyczną – akurat tego mi było trzeba. Zaproponowałem sprzedawcy, że skoro Prince Polo jest dziś w promocji dwa za jeden, to może dorzuci drugie wino gratis. Nie zrozumiał żartu. Nie był w moim typie, więc darowałem mu ten brak poczucia humoru.

Na wyjściu rzuciłem coś w stronę drzwi – tyradę o ślepcach, orkiestrze na Titanicu i dekadencji fin de siècle'u. Potem zganiłem się w myślach – każda epoka myśli, że jest ostatnia. To nie nowość. Tak myśleli też ci, którzy w 1899 siedzieli w kawiarniach i dyskutowali o końcu świata, a potem przyszła pierwsza wojna, potem druga, potem atom i internet. Nikt nie zniknął. Wszyscy jakoś przeżyli.

Siedziałem potem z notatnikiem i próbowałem rozgryźć ten fenomen: czy końce świata zdarzają się tylko na przełomach wieków? Czy nasza epoka – która miała umrzeć z powodu pluskwy milenijnej – wciąż ma prawo żyć jakby koniec miał przyjść jutro? Czy świat, który nie zginął, tylko się zawiesił, może dalej funkcjonować w stanie ciągłego oczekiwania na katastrofę?

I wtedy zobaczyłem na głównej stronie New York Timesa: Are My Pants Really Supposed to Drag on the Ground? I mnie oświeciło. Ostatnio tak mam. Najważniejszy temat dnia: jak chodzić, żeby nie pobrudzić spodni, które zaprojektowano po to, by szurały po brudnym chodniku.

Cytuję: "Long puddling pants are everywhere this season. Here’s how to wear them without ruining them."

To nie jest The Onion. To nie satyra. To New York Times. Ten sam, który kiedyś pisał o Wietnamie i Watergate. Teraz pisze o błocie jako egzystencjalnym problemie klasy średniej.

Społeczeństwo infantylne nie musi być dziecinne. Nie musi nosić śliniaków ani pluszaków. Wystarczy, że uzna za dramat fakt, że spodnie za półtora tysiąca mogą się pobrudzić, kiedy dotkną ziemi. Infantylizm to stan, w którym forma zastępuje treść, a troska o szew staje się ważniejsza niż wojna, głód, czy katastrofa klimatyczna.

To, co Marks nazywał fetyszyzmem towarowym, dziś wygląda jak filmik na TikToku o tym, jak zwinąć nogawkę, żeby nie dotknęła asfaltu. W świecie miękkiego luksusu jedyną twardą rzeczą zostaje beton. Beton, który zagraża estetyce.

The Clash śpiewali kiedyś "Lost in the Supermarket". Tam właśnie jesteśmy. Nie zgubieni w historii. Zgubieni wśród nowych kolekcji i limitowanych edycji. Kultura nadmiaru zmieniła się w kulturę opieki (mokry sen lewicowych aktywistów?) – ale nie nad innymi lecz nad naszymi ubraniami.

I może właśnie dlatego czuję się zmęczony jeszcze zanim zasnę. Bo nawet jeśli nie czytam newsów, one czytają mnie. Nawet jeśli nie uczestniczę, to i tak jestem wpisany w kod kultury, w której błoto to problem, a nie środowisko życia. I w której długość nogawki mówi więcej o stanie cywilizacji niż niejedno expose premiera.

Nie wiem już, czy śmiać się, czy rzygać na widok tego spektaklu cywilizacyjnego. Może po prostu powinienem założyć te idiotycznie długie spodnie, wyjść z domu i szurać nimi po kałużach jak jakiś rozpędzony Zenek z TikToka. Niech się pobrudzą, niech nasiąkną miejskim gównem, które udaje design. Może wtedy wreszcie poczuję, że jeszcze żyję, że coś drapie, że nie jestem tylko odbiornikiem bełkotu. A może się wywalę, poślizgnę na błocie tej epoki i będzie po problemie. Przynajmniej godnie, z błotem na nogawkach i pogardą w oczach.

Polityka oparta na interesach narodowych nie jest nowością. Realizm polityczny zawsze zakładał, że państwa dążą przede wszystkim do własnego przetrwania oraz maksymalizacji władzy. Choć obecna strategia Stanów Zjednoczonych jest bardzo wyrazista, to pozostaje ona kolejnym przykładem dobrze znanego nurtu politycznego – jedynego, który przetrwał próbę czasu.

Strategię nowej administracji można uznać za prymitywną, w tym sensie, że identyfikuje interesy państwa w sposób typowy dla polityki sprzed kilkudziesięciu, a nawet kilkuset lat. Pomija przy tym cywilizacyjne lekcje dwóch wielkich wojen światowych, których przyczyną było właśnie krótkowzroczne rozumienie interesów narodowych, analogiczne do hasła America First.

Zmiana logiki wartości w polityce międzynarodowej

Aby właściwie zrozumieć dzisiejszą dynamikę światowej polityki oraz zachodzące zmiany w globalnej umowie społecznej, należy zastanowić się, czy obecne procesy wynikają z nowej logiki myślenia, czy raczej ze zmiany wartości, które przez ostatnie dekady kształtowały szeroko rozumiany Zachód.

Dla polityczno-filozoficznych obserwatorów obecna sytuacja to także impuls do refleksji nad negocjowaniem lub pomijaniem wartości moralnych i zasad współpracy międzynarodowej wobec interesów wielkich mocarstw.

Bezprecedensowe odrzucenie przez USA międzynarodowych umów i próba narzucenia własnej woli dawnym partnerom stają się coraz bardziej widoczne. Interes USA przestał być postrzegany jako zbieżny z interesem całej cywilizacji zachodniej. Wcześniejsza amerykańska polityka łączyła przetrwanie kraju z przetrwaniem całej cywilizacji zachodniej; teraz administracja uznaje, że może osiągnąć swoje cele samodzielnie.

Takie memy kulturowe są obecne (powszechnie?) w ramach myśli zachodniej. Węgrzy – całkiem niedawno – uznali podobny modus operandi za zasadny jakiś czas temu. I chociaż wpływ zmiany polityki węgierskiej nie wstrząsnął tak bardzo Światem zachodnim - nie można powiedzieć, że przeszedł bez echa. Tak naprawdę wielu ludziom zaangażowanym w kształtowanie i dbanie o ład cywilizacji zachodu - cały czas polityka Orbana spędza sen z oczu. Podobne nurty progresywnej samowystarczalności niezależnej od reszty wspólnoty Zachodu pojawiają się w wielu krajach Europy.

Przez dekady Stany Zjednoczone postrzegały swoje bezpieczeństwo jako nierozerwalnie związane z utrzymaniem liberalnego porządku międzynarodowego. Oznaczało to wspieranie sojuszników (np. NATO), promowanie demokracji i wolnego handlu oraz przeciwdziałanie autorytarnym reżimom, takim jak Rosja czy Chiny. Było to zgodne z przekonaniem, że stabilność globalna i przetrwanie "cywilizacji zachodniej" są kluczowe dla amerykańskiego bezpieczeństwa. Obecnie obserwujemy zasadniczą zmianę. Trudno określić czy w warstwie strategicznej czy raczej w egzekucji, ale Świat w oczach administracji USA wydaje się nieco innym wyzwaniem.

Podstawą myślenia przywódcy USA o polityce zagranicznej jest założenie, że słabnąca pozycja tego państwa w świecie wynika z faktu, iż Waszyngton w ostatnich dekadach pozwalał się wykorzystywać zarówno przez partnerów i sojuszników, jak i przez oponentów. Wydaje się, że w tej narracji - świadomie lub nie - zupełnie pomijane są benefity, które Stany czerpią (czerpały?) ze swojej roli.

Konsekwencją tego wydaje się polityka, która zakłada redefinicję przetrwania USA – od roli lidera "cywilizacji zachodniej" do samowystarczalnego mocarstwa dbającego wyłącznie o własne interesy. Jest to wyraźne zerwanie z dotychczasową tradycją amerykańskiej polityki zagranicznej i jednocześnie powrót do twardego realizmu politycznego.

Co ciekawe - zmiany na gruncie polityki zewnętrznej idą w parze z myśleniem o sprawach wewnętrznych. Zmiana w podejściu do polityki migracyjnej oraz zmiana w słownictwie używanym do określania tego, kogo uważa się w USA za godnego miana Amerykanina jest aż nadto widoczna i wskazuje na głęboką zmianę w amerykańskiej koncepcji narodu (oraz w sposobie definiowania przynależności do wspólnoty narodowej). Widać odejście od tradycyjnej wizji narodu amerykańskiego opartego na wartościach na rzecz bardziej ekskluzywnej i - w przypadku tradycyjnych państw powiedzielibyśmy - etnocentrycznej definicji. W przypadku Stanów Zjednoczonych trudno mówić o etnocentryczności. Mechanika jednak jest ta sama.

Od czasów zjednoczenia kolonii, idea narodu amerykańskiego była związana z pewnym zestawem wartości, takich jak wolność, demokracja, równość szans czy otwartość na różnorodność. Bycie Amerykaninem oznaczało akceptację tych zasad, niezależnie od pochodzenia etnicznego czy religijnego. Stany Zjednoczone były postrzegane jako kraj imigrantów – „melting pot”, gdzie różne kultury i grupy etniczne mogły się integrować, pod warunkiem przyjęcia wspólnych wartości.

Odrzucenie status quo przez USA. Wiara w siłę nabywczą dolara już nie wystarcza

Obecnie administracja redefiniuje naród amerykański jako wspólnotę opartą na lojalności wobec państwa oraz fizycznej obecności w jego granicach, a nie na wspólnych wartościach czy ideach. Mamy do czynienia z próbą zniesienia obywatelstwa wynikającego z „prawa ziemi” (birthright citizenship), co uderza w podstawy inkluzywnej definicji narodu. Co więcej - “prawo ziemi” było podstawią pewnego mitu, który pozwalał aspirować wszystkim ludziom na ziemi do czerpania z państwa dobrobytu tak długo, jak byli gotowi je współtworzyć w oparciu o te wartości.

W pewnym sensie to była wcielona w życie najwyższa idea człowieczeństwa. Nieważne, gdzie i jak się urodziłeś. Ważne, dokąd zmierzasz. W tym sensie - Stany Zjednoczone były własnością wszystkich ludzi.

Rewizja ładu światowego

Zarówno w polityce wewnętrznej jak i polityce zewnętrznej Trump odrzuca ideę wspólnoty wartości (np. z sojusznikami NATO) na rzecz lojalności, transakcyjności i ochrony interesów wyłącznie obywateli USA.

Znamienne jest, że równolegle z walką z imigracją - promuje etycznie wątpliwą ideę “złotych wiz” sugerując, że każdy odpowiednio opłacony człowiek może stać się Amerykaninem. Co oznacza, że transakcyjność jako wartość przesuwa się do centrum wartości amerykańskich.

Jest to również przykład napięcia między liberalnym uniwersalizmem a realistycznym nacjonalizmem, które kształtuje współczesną politykę USA.

W budowie nowej wizji państwa i obywatelstwa mamy do czynienia z bardzo silnym pragmatyzmem ekonomicznym. Naród definiowany jest przez wspólne interesy ekonomiczne – np. ochrona miejsc pracy w USA czy promowanie amerykańskich przedsiębiorstw. To podejście wzmacnia podział na „my” (przedsiębiorcy lub pracownicy w USA) i „oni” (zagraniczne firmy lub imigranci konkurujący o te same zasoby). Przyjaciele i wrogowie. Carl Schmitt pisał o politycznej konieczności rozróżnienia między „przyjacielem” a „wrogiem”. Trump zdaje się stosować tę logikę, definiując naród przez kontrast z tymi, którzy są postrzegani jako zagrożenie – zarówno wewnętrzne (imigranci, krytycy polityczni), jak i zewnętrzne (Chiny, Rosja w kontekście gospodarczym). Co ciekawe - kategoria wroga rozszerza się na każdego, kto nie wyznaje idei America First (także niedawnych sojuszników).

Wszyscy będziemy Trumpami

Co zaskakujące - wyznawców idei America First znajdujemy na całym Świecie - nawet wśród ludzi, którzy nie posiadają obywatelstwa USA i nawet się o takowe nie ubiegają. Jest jednak pewien schemat pojęciowy, który radzi sobie z tą ciekawostką. Schemat, w którym przywracamy pojęcie wroga, nieco już zapomniane w kręgu cywilizacji Zachodu.

W czasach przesilenia, gdy liberalna demokracja Zachodu zmaga się z konsekwencjami (negatywne zawsze przykrywają pozytywne) otwartości i inkluzywności, nie ma miejsca na neutralność, do której tak bardzo jesteśmy przywiązani. Wszyscy zmęczeni i zagubieni w obecnej debacie publicznej mogą znaleźć wsparcie w rozróżnieniach Carla von Clausewitza (traktującego wojnę jako kontynuację polityki) oraz Carla Schmidta. Kluczowe jest jedno rozróżnienie: przyjaciel - wróg. Bez społecznie określonego wroga, którego jesteśmy w stanie zniszczyć w razie potrzeby (np. broniąc swojej ziemi czy stylu życia), nie zrozumiemy, co dzieje się we współczesnym świecie. W tym, w którym nasza zachodnia codzienność dźwiga nie-zachodnie, narzucane z zewnątrz, ciężary. Jeżeli nie będziemy w stanie nazwać wroga, nie zrozumiemy (a nawet jeśli, coś zrozumiemy to nie wytworzymy motywacji do obrony) propagandy, algorytmizacji życia ani ogromnych pieniędzy, które zmieniają fundamenty naszych wartości. I to - lepiej niż ktokolwiek inny - wykorzystuje Trump i jemu podobni radykałowie.

Redefinicja koncepcji narodu amerykańskiego przez Trumpa opiera się na lojalności wobec państwa, obywatelstwie i fizycznej obecności; ale także na wykluczającej retoryce i pragmatyzmie ekonomicznym. Jest to wyraźne zerwanie z tradycją liberalną na rzecz nacjonalistycznego realizmu. Radykalnie i może krótkowzrocznie, ale pamiętajmy, że to, jak w tej chwili postrzegamy posunięcia administracji Stanów Zjednoczonych - we właściwy kontekst włożymy dopiero za jakiś czas.

Donald Trump wydaje się być zarówno produktem swoich czasów, jak i iskrą zapalającą zmiany społeczne. Jego polityka i retoryka są odpowiedzią na głębokie przemiany społeczne i ekonomiczne, które kształtowały USA (i nie tylko) przez ostatnie dekady, ale jednocześnie przyspieszają procesy polaryzacji i redefinicji tożsamości narodowej (a może nawet tożsamości Zachodu).

Gniew społeczny wobec elit politycznych, globalizacji i nierówności ekonomicznych (ale też trudnych intelektualnie i skomplikowanych konstrukcji społecznych) jest świetnym gruntem do uprawiania retoryki “my-oni”.

Ograniczenie imigracji zawsze wydaje się łatwą drogą do zmniejszenia nierówności społecznych, zwłaszcza przy wykorzystywaniu marginalizowanych grup społecznych. W tym wypadku skuteczność walki z migracją nie musi być powiązana z faktycznymi zmianami demograficznymi ale jedynie z nazwaniem wroga. Być może Chiny i Rosja jako główny wróg narracji nie spełniały swojego retorycznego zadania. Stąd mamy migrantów, byłych sojuszników, progresywną część kultury. Dziwny zestaw - jeśli chcemy zrozumieć wartości, które stoją za tą zmianą. Nie tak dziwny, jeśli uznamy, że szukamy wroga, który nada nam dynamiki…

W tej retoryce chodzi o nie chodzi już o nazwanie problemów średniej klasy Zachodu, ale o obronę przed zagrożeniem, które podważa fundamenty tożsamości narodowej i kulturowej. W retoryce Trumpa i podobnych mu liderów politycznych nie chodzi już o rzetelną analizę społecznych i ekonomicznych problemów, lecz o mobilizację mas wokół wspólnego strachu i poczucia zagrożenia. W ten sposób polityka przestaje być domeną dyskusji i kompromisów, a staje się walką o przetrwanie własnego stylu życia, wartości i tożsamości.

W tym kontekście “wszyscy będziemy Trumpami” oznacza nie tyle przejęcie konkretnych poglądów politycznych, ile poddanie się logice wojny kulturowej i myślenia w kategoriach przyjaciel-wróg. To znak naszych czasów, gdy coraz więcej ludzi, zmęczonych niepewnością i poczuciem chaosu, szuka prostych odpowiedzi i silnych liderów, gotowych bronić ich przed domniemanym zagrożeniem, nawet jeśli ceną za to jest radykalizacja i dalsza polaryzacja społeczna.

(fotka od Jason Redmond/AP za Al Jazeerą)

Jaki procent ludzkości zgodzi się dzisiaj z Levinasem? Levinas mówi: nie wolno ci przejść obojętnie obok twarzy cierpiącego. Twarz drugiego człowieka nakazuje ci odpowiedzialność, zanim pojawi się jakakolwiek teoria czy prawo.

Pociąg. Przedział ogólnowagonowy. Zasięg.

Pociąg do Warszawy, druga klasa, brudne okna, rozklekotane fotele i wifi, które łapie tylko wtedy, gdy patrzysz w bok. Scrolluję. Al Jazeera. Dla odmiany. Tytuł bije po oczach jak reflektor w środek nocy: "Pro-palestinian protesters interrupt Microsoft’s 50th anniversary event."

Klikam. Ktoś wrzeszczy o martwych dzieciach w Palestynie. Nadella patrzy z niepokojem, konferansjerzy próbują ratować tempo. Gosc niewzruszony powtarza: „Thank you for your protest”. Co to w ogóle znaczy? Thank you w sensie: doceniam, że to krzyczysz chociaż pół życia marzyłem żeby tu być? Czy Dzięki, bo nie mam jaj, ale się z tobą zgadzam? W tle slajdy o innowacjach, tort, wspomnienia, lata 90., świat sprzed i po internecie. Microsoft. 50 lat zmieniania świata.

Zmieniać świat. Jak z folderu rekrutacyjnego, ale teraz brzmi jak ironicznym echem z płonącej ulicy.

Na przeciwko mnie siedzi on. Typowy metropolitalny korpo-transporter. Garnitur jak z trzeciego piętra Zary, ekspresowa kawa z dworca, MacBook w trybie "zaraz się obudzę". Zamiast rozmawiać, gadam do jego odbicia w szybie. Może do siebie. Może do nas wszystkich.

Dialog z garniturem

– Ej. Jeśli Microsoft dostarcza technologię izraelskiemu wojsku, a izraelskie wojsko prowadzi ataki, a w tych atakach giną dzieci... To co?

On nawet nie podnosi głowy.

– To tylko infrastruktura. Komputery. Kod.

– Ale użyte w łańcuchu, który kończy się trupem. Dzieckiem. Dziewczynką, chłopcem. To nie jest hipotetyczne. To się dzieje dziś.

Milczy. Za oknem krajobraz zmienia się w elektrośmietnik narodowy. Transformacja. Tiry, banery, krzyże. Wypatruję posągu Chrystusa króla.

– Przedtem można było nie wiedzieć. Teraz? Wiesz. Microsoft wie. Mają AI, mają dane, mają analitykę lepszą niż cała ABW. I co robią z tą wiedzą? Nic. Bo można. Bo tak działa system.

Łańcuch logiczny

Nie chodzi o intencję. Chodzi o fakt.

1. Microsoft dostarcza technologię izraelskiemu wojsku.

2. Wojsko prowadzi ataki.

3. W atakach giną dzieci.

4. Microsoft nie pociąga za spust, ale dostarcza broń systemową.

Czyli? Technologia Microsoftu jest używana w procesie, którego skutkiem jest śmierć dzieci. Microsoft nie musi być potworem. Wystarczy, że jest efektywny, obojętny i dobrze naoliwiony. To Arendtowskie ostrzeżenie: zło nie zawsze krzyczy – często tylko automatyzuje procesy. To kluczowa rama dla korpoświata, który nie zabija sam, ale umożliwia zabijanie przez swoją bezrefleksyjność i posłuszeństwo procedurze.

Próg wiedzy

W filozofii etycznej momentem granicznym nie jest czyn, tylko moment, w którym możesz już coś z nim zrobić. Gdy wiesz, ale nic nie robisz. Zatrzymujesz się. I akceptujesz.

Microsoft się nie zatrzymał. Trwa. Bo trwa rynek, bo trwa Izrael, bo trwa chmura. Ale w tej chmurze unoszą się dane o celach, trajektoriach, analizach, metadanych. Z tej chmury spada ogień. Nie symbolicznie. Naprawdę.

Exit

Pociąg wjeżdża do Warszawy Zachodniej. Garnitur zbiera się do wyjścia. Nie patrzy mi w oczy. Ja jemu też nie. Każdy idzie dalej swoim tunelem.

Ale gdzieś na końcu kabla, na serwerze Azure, procesor liczy trajektorię. A na końcu trajektorii jest dziecko.

Mark Fisher mówił, że łatwiej wyobrazić sobie koniec świata niż koniec kapitalizmu. A więc również łatwiej wyobrazić sobie, że dzieci będą ginąć zawsze, że wojny są nieuniknione, że technologia to tylko narzędzie, a nie wybór etyczny. To właśnie ideologia bez ideologii: wszystko jest dozwolone, byle działało.

„Kapitalizm podtrzymuje się nie przez represję, lecz przez depresję: przez poczucie, że nic innego nie jest możliwe.”

Microsoft nie musi być złoczyńcą aktywnie. Wystarczy, że jest zdepresjonowany etycznie. Że działa w trybie default. „Tak trzeba, bo tak jest.” A w tym „tak jest” leży całe ciało dziecka.

Dwa języki edukacji – ujarani z nachlanymi

Wersja Drylowa — to jakby ktoś odpalił „Lekcję wychowawczą” z Barei i próbował ją zmontować z dziennikiem elektronicznym. Nauczyciel to generał od tablicy, a dziecko to rekrut, który nie może wyjść na przerwę, bo jeszcze nie oddał wypracowania o Rejtanie. Prace domowe są jak zadania w Wojsku Polskim: absurdalne, nieprzydatne, ale trzeba je zrobić, bo inaczej będzie wpis do e-dziennika i telefon do mamy. A wszystko to w imię „kształtowania charakteru” i „przygotowania do życia”, które przypomina raczej bieg z tornistrem po węglu.

Wersja Psychodeliczna — sesja autoterapii w sali 7, gdzie na ścianach wiszą aforyzmy Szymborskiej, a dzieci dostają punkty za empatię i umiejętność milczenia. W powietrzu unosi się zapach pokruszonego bursztynu i cytrynowej melisy. Zadania domowe traktowane są jak zamach na dziecięce zen, a testy wywołują egzystencjalny lęk — jak wiersze Herberta na olimpiadzie.

Efekt? Dwie wersje rzeczywistości jak z równoległych wszechświatów. Żadna nie słyszy dziecka. Obie krzyczą w pustkę. Gdzieś w tle dzieciak z ADHD gra w Minecrafta i szepcze: „Co wy odpier…?”

Głos ucznia — jakby ktoś pytał Ducha Świętego o opinię w talk-show

Dzieci są jak duchy – wszyscy o nich mówią, nikt ich nie widzi. W debatach mają rolę statystów, czasem trupa, czasem rekwizytu. Gdyby Jezus wrócił i był w wieku szkolnym, też by go nie zapytali o zdanie. Eksperci mówią za dzieci, ministrowie rysują im przyszłość, której nie chcą.

Głos zabierają ministrowie, eksperci, związkowcy, kuratorzy – wszyscy z tytułami i doświadczeniem, ale żaden z nich nie wraca dziś do domu z plecakiem ważącym osiem kilo. Uczniowie mogliby powiedzieć wiele. Tylko nikt ich nie pyta. Bo wciąż traktujemy ich jak poddanych, nie partnerów. Jak ekran do rzutnika, nie istoty myślące.

I tylko nauczyciele klasowo-mesjanistyczni trzymają się nadziei, że któryś z uczniów za 40 lat powie: „Dziękuję ci, Pani z fizyki, że kazałaś mi rysować ruch jednostajnie przyspieszony o 22:30”.

Fałszywa rama – czyli próba naprawy UFO taśmą klejącą

Ten spór nie ma sensu. To jak kłótnia o to, czy lepiej zasuwać w klapkach po górach, czy w butach narciarskich po plaży. Obie strony pędzą przed siebie, każda w złym kierunku, ale z przekonaniem, że tylko ich mapa jest prawdziwa. Edukacja utknęła w modelu, w którym dziecko to bierna ameba, nauczyciel to frustrat na krawędzi załamania nerwowego, a system to wielka papierowa pieczarka – trująca, ale ozdobna. Nie pytamy o relacje, tylko o wydajność. Nie interesuje nas, kto uczy się z sensem – tylko kto nie sprawia kłopotów.

Sukces to nie średnia 4,86

Zamiast pytać, czy zadania domowe są dobre czy złe, może warto usiąść przy ognisku – dosłownie albo metaforycznie – i po prostu pogadać. Z uczniami. Z nauczycielami. Bez tabel, rankingów i histerii. Z piwem w dłoni, z królikiem szeleszczącym w krzakach i sarną, która patrzy na nas z niepokojem. Może wtedy odkryjemy, że edukacja to nie projekt, tylko wspólnota. I że zadania domowe mogą istnieć – ale tylko wtedy, gdy wynikają z dialogu, nie z biurokratycznego rozkazu.

Stworzymy sobie szkołę nie jako instytucję, ale jako żywy organizm. Szkołę, która wygląda jak trip po grzybkach: bez dzwonków, bez kartek A4, gdzie uczniowie mają więcej do powiedzenia niż szkolna komisja ds. oceniania. Gdzie sukces to nie średnia 4,86, tylko zdolność przeprowadzenia sensownej rozmowy i wymyślenia świata od nowa.

Prawdziwa zmiana przyjdzie, gdy przestaniemy mówić o dzieciach, a zaczniemy mówić z dziećmi. Gdy zamiast kolejnej reformy rzucimy w kąt linijki i plany naprawcze, i zaczniemy słuchać. Szkoła to nie czołg ani świątynia. To przestrzeń – żywa, zmienna, wspólna. A dzieci? Dzieci nie są ani produktem, ani klientem. Są gospodarzem. I może kiedyś, na końcu tej edukacyjnej ścieżki, pełnej zakrętów, królików i zgubionych podręczników, znajdziemy coś, co naprawdę ma sens.

Zadania domowe? Tak, ale tylko jeśli są jak dobre LSD – otwierają drzwi percepcji, a nie wtłaczają w pudełko z makulaturą.

Jest poniedziałek. 10 rano. Siedzę na kanapie w stanie półdepresji, w bieliźnie, która widziała lepsze dni, z popielniczką pełną nadwiślańskiego rozczarowania (życiem na marginesie, nawet wtedy, kiedy 300 km ode mnie toczy się najważniejszy konflikt XXI wieku) i kubkiem kawy, który już dawno przeszedł na stronę zimnej wojny. Przede mną laptop – okno na świat albo elektroniczna gilotyna dla rozsądku, zależnie od nastroju.

Na ekranie Donald Trump. Znowu.

Jego twarz, jak plastikowa maska boga wojny z taniego horroru, pluje słowami, które kiedyś uznalibyśmy za obelgę wobec cywilizacji. Dziś to oficjalna linia partii. „America First” – brzmi jak hymn, ale śmierdzi jak slogan z lat trzydziestych. Za nim – flaga, za flagą – tłum. A za tłumem? Już tylko ciemność.

Ale to nie jest tylko telewizyjne show. To manifest. Pieprzony, potężny manifest, który spala wszystko, co liberalne, otwarte i wieloznaczne. Żadnych kompromisów. Żadnych wspólnych wartości. Tylko interes. Tylko „my” i „oni”. Telepie mnie na samą myśl o tym, co by było gdybym na to patrzył w latach 80-tych zeszłego stulecia. Jestem z pokolenia, które nie wyobraża sobie wyrwania się z bagna komunizmu - ruskiego komunizmu - bez tej flagi w tle. Teraz słyszę tylko interes.

I nie chodzi już tylko o Stany. Ta zaraza myślenia rozlewa się po całym zachodnim świecie jak plama oleju po zderzeniu tankowca z rzeczywistością. Węgry, Polska, Włochy – każdy chce być Trumpem. Nawet nie ze względu na idee. Ze względu na skuteczność.

Węgrzy już to przerabiali. Orban poskładał demokrację w origami, wrzucił do słoika z formaliną i postawił na półce z trofeami. Świat się krzywił, ale cicho zazdrościł. Bo to działało. I nikt nie potrafił już powiedzieć, dlaczego to nie powinno działać.

W tym samym czasie USA wycofuje się z umów międzynarodowych jakby były zarażone wirusem równości. Sojusznicy? Śmieszni frajerzy. Wspólna obrona? Tylko jeśli zapłacisz. Demokracja i prawa człowieka? Tylko jeśli nie przeszkadzają w interesach korporacji i eksploatacji.

VIP GOLF CLUB

Zmieniam kanał. Znów Trump. Tym razem mówi o obywatelstwie. Już nie wystarczy urodzić się na ziemi amerykańskiej. Teraz musisz być lojalny. Musisz być obecny. Musisz być częścią czegoś, co bardziej przypomina sektę niż naród. To nie już melting pot – to ekskluzywny klub z selekcją przy wejściu.

Pojęcie „narodu” jest tu kalibrowane jak celownik snajperski. Kiedyś wystarczyło wierzyć w wolność, dziś musisz mieć papiery, dowód wpływów i dobre buty. A jeśli nie – wróg. Zewnętrzny. Wewnętrzny. Te kategorie znowu żyją. Carl Schmitt kiwa głową zza grobu, a Clausewitz otwiera kolejne piwo.

Wszyscy jesteśmy wciągani w ten wir. Nawet ja, palący papierosa o dziewiątej rano i próbujący zrozumieć, czy to jeszcze polityka, czy już religia. Bo nie da się nie zauważyć: Trump to nie przyczyna, to symptom.

Symptom planety (ale czy całej?) zmęczonej złożonością, szukającej prostych odpowiedzi na trudne pytania. Dlaczego nie mam pracy? Bo przyjechał ktoś z zewnątrz. Dlaczego moje życie nie wygląda jak na Instagramie? Bo elity cię okradły. Dlaczego wszystko się rozpada? Bo wróg nie został jeszcze nazwany.

I to właśnie oferuje Trump – wroga. Każdemu. Każdego dnia. Raz to Meksyk, raz Chiny, raz Niemcy, raz dziennikarz z liberalnej telewizji lub minister z europejskiego kraju. Wróg dynamiczny. Wróg mutujący. Wróg, który tłumaczy chaos.

Ale to nie tylko retoryka – to zmiana DNA całej cywilizacji. Z liberalnego uniwersalizmu na twardy, realistyczny nacjonalizm. Z empatii – w transakcję. Z różnorodności – w selekcję.

Co więcej, ten mem polityczny działa już globalnie. Widzimy jego przejawy w Europie, w Ameryce Łacińskiej, w Indiach. Nieważne, czy mówisz po angielsku, czy węgiersku – wszyscy rozumieją to proste przesłanie: „My – oni. Kasa – lojalność. Reszta – wypierdalać.”

To dlatego mówię: wszyscy będziemy Trumpami. Nie dlatego, że staniemy się jak on. Ale dlatego, że jego styl myślenia, jego język, jego podział świata – przenika powietrze jak dym z palonej konstytucji i płonących traktatów, jak dym ze zgliszcz ONZ, NATO, paryskiego porozumienia klimatycznego, WTO i każdej innej umowy, która miała uczynić świat mniej barbarzyńskim. Ten dym nie zna granic – wdziera się do parlamentów, sypialni, newsfeedów, aż przestajesz czuć różnicę między suwerennością a izolacją, między obroną interesów a wojną wszystkich przeciwko wszystkim.

I może właśnie to jest najbardziej przerażające. Trump to nie człowiek. To język. To logika. To wirus, który już nie musi wracać, bo nigdy nie odszedł – zmutował, rozlał się, zagnieździł w systemach, instytucjach, memach, tweetach, w głowach ludzi, którzy nawet nie wiedzą, że myślą jego słowami.

Bo dziś nie chodzi już o programy polityczne, ani o spójne ideologie. Chodzi o emocjonalną geometrię świata, o mapę, którą każdy może narysować odręcznie: tu są nasi, tam są oni. Wszystko inne to mgła, miękkość, zdrada.

I tu wracamy do Carla Schmitta, tego arcykapłana brudnej prawdy o polityce: polityczne nie polega na kompromisie, tylko na rozróżnieniu przyjaciel–wróg. To nie metafora. To mechanizm przetrwania.

W świecie bez wspólnych wartości, bez jasnych struktur i bez zaufania – jedyne, co pozostaje, to wybierać strony. Przyjaciel to ten, kto nie zadaje pytań. Wróg – ten, kto istnieje inaczej. Ten, kto nie pasuje do rytmu. Ten, kto nie kupuje biletu do narracji.

I właśnie dlatego wszyscy będziemy Trumpami. Nie jako wyznawcy, ale jako ofiary logiki, która już nie potrzebuje ideologii – wystarczy jej wróg.

Witajcie w nowej epoce. Gdzie pytanie „kim jesteś?” nie ma znaczenia – dopóki nie odpowiesz: „z kim jesteś?”.